Communiceren met konijntjes

18-09-2019

Een bezoek aan Japan stond al heel wat jaren op mijn wensenlijst. In maart van dit jaar kwam het er dan eindelijk van! Ik struinde door de straten van Tokyo, at sushi in Kyoto en verblijdde ook Nikko met een bezoek. Natuurlijk, Japan is een prachtig land waarin je van de ene verbazing in de andere valt. Maar als op en top communicatiemens is vooral de bijzondere manier van communiceren in het land van de rijzende zon me bijgebleven.

Ik sta in de metro in het drukke Tokyo. Overal tekens, het Japans is voor mij (en voor de meeste buitenlanders) een gebarentaal waar niets uit op te maken valt. Omdat ik de tekens niet kan ontcijferen, vallen me direct andere dingen op. De gebruikte kleuren bestaan uit een palet aan zachte pasteltinten. Dit alles vergezeld van cartoons van de meest schattige en grappige beestjes. Zo waarschuwt een huilend roze konijntje mij voor de dichtgaande deuren van de metro. Opvallend, aangezien er niet alleen kleine meisjes gebruik maken van dit vervoersmiddel, dat de uiteinden van deze wereldstad met elkaar verbindt. Nee, hier in Japan lijkt iedereen nog kind, als je de manier van visueel communiceren bekijkt. En het blijft niet bij visueel alleen. Elk station waar de metro stopt, heeft bij het sluiten van de deuren zijn eigen deuntje! De een nog kinderlijker dan de ander, denk in associaties als de Teletubbies en de Knuffelbeertjes. De tune van My Little Pony is er niets bij …

Wat later een behulpzame Japanse gids mij vertelt en wat blijkt mee te spelen, is dat Japanners erg veel van dieren houden, bij voorkeur zo klein en schattig mogelijk. Er lopen niet voor niets meer honden rond dan kinderen! Ook zijn de zogenaamde dierencafés in Japan erg hot. Omdat ze zo klein wonen, hebben ze geen ruimte voor een huisdier en gaan ze naar speciale cafés, waar ze onder het genot van een (verplicht) drankje bijvoorbeeld met poezen, puppy’s of zelfs uilen knuffelen.

Zou schattig ook in Nederland werken? En dan dus niet alleen als de doelgroep uit kinderen bestaat, maar wanneer je inwoners in het algemeen wilt bereiken. Dus je hondenpoep opruimen, omdat een lief kleurrijk hondje dat vraagt? Of niet voordringen in de metro, omdat een babyblauw konijn dit ook nooit zou doen …
Toch zijn er invloeden genoeg vanuit Japan terug te vinden hier in ons Westen. Wist je bijvoorbeeld dat de emoji’s, die we elke dag op bijvoorbeeld WhatsApp gebruiken, oorspronkelijk uit Japan komen? De emoji zoals wij hem kennen, is in 1999 oorspronkelijk gemaakt voor Japanse weerberichten, niet om gevoelens te uiten. Want gevoelens uiten, dat doe je zo min mogelijk in het publieke leven van Japan. Emoji’s werden snel populair in het land en kwamen pas tien jaar later overgewaaid naar onder meer Nederland. Toen Apple in 2009 de iPhone in Japan aan de man wilde brengen en Google hetzelfde deed met Gmail, stelde de Japanse provider één voorwaarde: de emoji’s moesten worden geïntegreerd.

Het Japanse woord ‘emoji’ heeft niets met ‘emoties’ te maken, ook die hou je als Japanner het liefst voor je. ‘Emoji’ is een samenvoeging van het Japanse ‘e’ wat ‘beeld’ betekent en ‘moji’ wat ‘karakters’ betekent. Twee populaire apps van dit moment, Instagram en Snapchat, gaan over het delen van beeld. Ze zijn niet voor niets zo populair, want beeld communiceert. Beeld zegt tegenwoordig evenveel als geschreven tekst of het gesproken woord. Emoji’s zijn niet meer weg te denken uit de trend van de steeds visueler wordende communicatie en dat dus uit Japan.

Het zit in de Japanse cultuur, structuur en overzicht, eenvoud zelfs. Hou je gevoelens voor jezelf en toon je emoties niet in het openbaar. Lief en bescheiden, dat behoren Japanners te zijn. Dit slaat zo ver door, dat er overheidscommunicatie nodig is om vrouwen te helpen wanneer ze onwenselijk betast worden in de metro. De Japanse overheid ontwikkelde daarom een app om ongewenst betasten tegen te gaan. Het is bijna grappig, als het niet zo schrijnend was. De Digi Police app laat vrouwen makkelijk om hulp vragen wanneer ze tijdens hun metroreis worden lastiggevallen en helaas gebeurt dat niet zelden. Met één druk op de knop kan de app heel hard en herhaaldelijk 'STOP DAARMEE' zeggen, in het Japans natuurlijk. ;-) (—> emoji!) Ook is er een scherm met de boodschap 'Er is hier iemand ongevraagd aan het betasten, help me alsjeblieft' die een gebruiker via de app aan andere passagiers kan laten zien.

Gelukkig zijn de meeste Nederlandse vrouwen mondig genoeg en hebben wij een dergelijke app in ons land niet nodig. Zo zie je hoeveel invloed cultuur heeft op de adviezen en ideeën waarmee wij als communicatieadviseurs vanuit de overheid ondersteunend kunnen zijn.

Dan rest mij nu alleen nog een bindend reisadvies: Ga naar Japan! :-)
Marloes van Nistelrooij, Communicatieadviseur